चन्द्रगुप्त द्वितीय

  चन्द्रगुप्तः द्वितीयः (यः 'विक्रमादित्यः' इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः) प्राचीनभारतस्य गुप्तराजवंशस्य महान् सम्राट् आसीत्। सः समुद्रगुप्तस्य उत्तराधिकारी आसीत् यस्य शासनकालः भारतीय-इतिहासस्य 'स्वर्णयुगम्' इति कथ्यते।

चन्द्रगुप्त-द्वितीयस्य विषये प्रमुखाः बिन्दवः:

• उपाधयः: तेन 'विक्रमादित्यः', 'शकारिः' (शकानां शत्रुः) इत्यादयः विशिष्टाः उपाधयः धारिताः।
  
  
• साम्राज्य-विस्तारः: तेन पश्चिमभारतस्य शक-राज्ञः पराजित्य मालवा-सौराष्ट्र-गुजरात-प्रदेशाः विजिताः स्वसाम्राज्ये च विलीनाः कृताः।
  
  
• नवरत्नानि: तस्य राजसभायां महाकविः कालिदासः, वराहमिहिरः, अमरसिंहः, धन्वन्तरिः इत्यादयः नव श्रेष्ठाः विद्वांसः (नवरत्नानि) आसन्।
  
  
• राजधानी: तस्य प्रथमा राजधानी पाटलिपुत्रम् आसीत्, तथा च उज्जयिनी तस्य द्वितीया राजधानी अभवत्।
  
  
• यात्रिविवरणम्: तस्य शासनकाले प्रसिद्धः चीनी-यात्री 'फाहियान' (Fa-Hien) भारतम् आगतवान्। सः गुप्तसाम्राज्यस्य शान्तेः, समृद्धेः, न्यायव्यवस्थायाः च भूरि-भूरि प्रशंसाम् अकरोत्।
  
  
• धर्मनिरपेक्षता: सः परमभागवतः (वैष्णवधर्मस्य अनुयायी) आसीत्, परन्तु सः सर्वधर्मसमभावं पालयति स्म। बौद्ध-जैन-धर्मावलम्बिनः अपि तस्य राज्ये आदरं प्राप्तवन्तः।
  
  

तस्य काले भारतं कला, साहित्यम्, विज्ञानम्, अर्थव्यवस्था च इति सर्वेषु क्षेत्रेषु चरमोत्कर्षं प्राप्तवत्।

 

विद्वान्	क्षेत्रम् / वैशिष्ट्यम्
कालिदासः	संस्कृतसाहित्यस्य सर्वश्रेष्ठः कविः नाटककारः च (अभिज्ञानशाकुन्तलम्, मेघदूतम्, रघुवंशम्)।
अमरसिंहः	प्रख्यातः संस्कृतकोशकारः ('अमरकोशः' वा नामलिङ्गानुशासनम् इति ग्रन्थस्य प्रणेता)।
वराहमिहिरः	महान् खगोलशास्त्री गणितज्ञः च (बृहत्संहिता, पञ्चसिद्धान्तिका च अस्य प्रमुखग्रन्थौ)।
धन्वन्तरिः	आयुर्वेदस्य महान् चिकित्सकः, स्वास्थ्यविज्ञानस्य प्रणेता च।
वररुचिः	प्रख्यातः वैयाकरणः ('प्राकृतप्रकाशः' इति ग्रन्थस्य रचयिता)।
घटकर्परः	श्लेषकाव्यस्य रचयिता, कूटनीतिज्ञः, कुशलः कविः च।
शङ्कुः	वास्तुशास्त्रस्य (Architecture) प्रकाण्डविद्वान्।
क्षपणकः	ख्यातिप्राप्तः ज्योतिर्विद्।
वेतालभट्टः	मन्त्रशास्त्रस्य ज्ञाता, तान्त्रिकः, 'सिंहासनद्वात्रिंशिका' इति कथानां मूलस्रोतः च।